Beth yw ystyr pharamedrau e-diogelwch?

Mae plant yn gwario bron naw awr ar y we pob dydd. Mae hyn yn ystadegyn syfrdanol ond i mi nad ydy'n sioc oherwydd mae'r we yn bobman. Mae yna lawer o wahanol lwyfannau cyfryngau cymdeithasol mae plant yn cael mynediad i am ddim, ac yn fy marn i nad yw'n anodd cael cyfrif hyd yn oed pan fyddwch dan oed. Ac o ganlyniad dyna pam mae'n bwysig iawn i wneud yn siŵr bod plant yn ymwybodol o'r peryglon o'r we. Mae'r fideo canlynol yn dangos y pwysigrwydd o fod yn ddiogel ar y we, a chael gosodiadau preifatrwydd cywir. Mae'r fideo yn pwysleisio pwysigrwydd o gael gosodiadau preifatrwydd cywir ac i beidio â chredu popeth a welwch. Mae’r fideo hefyd yn dangos y fath o bobl gall fod ar-lein, a'r gallu cysylltu efo chi os nad ydych chi yn cael y gosodiadau preifatrwydd cywir. Yn ôl yr NSPCC roedd yna 2,132 o sesiynau cynghori gyda phlant ifanc yn trafod cam-fanteisio’n rhywiol blant ar-lein yn 2017. Mae’r ystadegyn hyn wedi cynyddu 44% ers y flwyddyn ddiwethaf.

‘ E-safety refers to the way young people are taught about risks online, how they can protect themselves and to whom they should report worrying activity’ (Barnard-Wills, 2012, p. 240).

Yn y seminar wnaethon ni hefyd son am bobl yn creu proffil ffug er mwyn edrych am fwy o ffrindiau neu i gael perthynas. Mae hyn yn beryglus oherwydd mae pobl ifanc yn credu mae’r bobl yn rhywun maent yn gwybod. Mae hyn yn gadael plant i gredu eu bod wedi gwneud ffrindiau newydd, ond y gwir realiti yw y gallent fod mewn perygl.

Yn seminar wnaethon ni edrych ar e-ddiogelwch ac yn grwpiau roedd rhaid i ni greu pwynt pŵer i ddangos beth yw seiber fwlio a beth i wneud os rydych chi’n credu mae’n digwydd i chi. Mae gan lawer o wefannau cyfryngau cymdeithasol polisïau fwlio er mwyn ddiogelu ei ddefnyddwyr. Enghraifft wnaethon ni defnyddio roedd Instagram, mae llawer o blant yn rhannu lluniau i ffrindiau yn ysgol, ond efallai nad ydy pawb yn ei ysgol yn cytuno gyda’r llun ac o ganlyniad gall plant eraill rhoi sylwadau ar y llun, a gall hyn troi i mewn i fwlio. Mae ‘instagram’ yn cael yr ystadegau gweithiaf o’r cyfryngau cymdeithasol gyda 42% o blant yn cael ei fwlio arno. Yn yr arolwg mae’r plant hefyd yn dweud nad ydy’r llwyfannau cyfryngau cymdeithasol yn gwneud ddigon i leihau seiberfwlio. Mae un yn pob tri o blant yn cael ei fwlio ar-lein.

Mae plant hefyd yn cael y cyfle i siarad gyda phobl nad ydynt yn gwybod ar ‘Xbox live’. Mae pobl ar draws y byd yn gallu mynd ar y gêm, mae hyn yn ddiddorol wrth i bobl ifanc cael mynediad i gael pobl o wahanol gymdeithasau, ond gall hefyd fod yn beryglus iawn. Mae pobl yn creu cymeriad gan ddefnyddio enw defnyddiwr, hwn yw’r unrhyw wybodaeth gall pobl gweld amdano, mae hyn yn helpu cadw eich hun un saf, ond ar yr ochr arall nad ydych chi’n cael y cyfle i weld os rydych yn adnabod y person sydd eisiau gem efo chi. Mae Xbox yn rhoi polisïau diogelwch er mwyn helpu cad plant yn ddiogel wrth ddefnyddio. Gall rhieni i blentyn cael mynediad i’r gosodiadau preifatrwydd er mwyn newid nhw i’r gosodiad maent yn credu sy'n briodol.

Mae ysgolion hefyd yn trio cadw plant yn saff ar y we wrth i dechnoleg bod yn rhan fawr mewn addysg plant. Mae’r cyngor yn lleihau mynediad i wefannau cyfryngau cymdeithasol a hefyd rhai maen nhw’n credu sydd yn beryglus. Felly wrth i blant mynd ar y we i ymchwilio am wybodaeth ar dasg gall colli allan ar rhai gwybodaeth oherwydd nad dydy’n cael mynediad i’r wefan. Mae hyn yn gwneud i’r rhieni teimlo well am ei phlant fod ar y we oherwydd mae’r plant yn cael cyfyngedig ar y we.

Er bod hyn yn cadw’r plant yn saff, rydyn nhw dal ddim yn ymwybodol o beth yw’r peryglon o fod ar y we. Felly dyle ysgolion sicrhau eu bod yn addysgu eu disgyblion am ddiogelu ar-lein. Rydw i’n credu dyle plant cael ei addysgwyd yn e-ddiogelwch, ac i fod yn ymwybodol o'r peryglon, yn hytrach na'u cuddio oddi wrth y plant.

“Such open online access if you simply block and use strict filters learners will only experience sanitised version of the internet. You could be putting children at a greater risk.”

(Savage and Barnett, 2015)

Rhestr Gyfeirio

• Barnard-Wills, D., 2012. E-safety education: Young people, surveillance and responsibility. Criminology & Criminal Justice, 12(3), pp.239-255.
• https://www.nspcc.org.uk/globalassets/documents/statistics-and-information/child-protection-register-statistics-united-kingdom.pdf
• McAfee survey of children and parents (2014)
• Savage, M. and Barnett, A. (2015) Digital Literacy for Primary Teachers. Critical Publishing: Glasgow.